តើនឹង​​មានអ្វីកើតឡើងចំពោះ​អ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃខា​ងមុខ?

ទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីរ៉ង់និងអាមេរិកក៏ដូចជាអ៊ីស្រាអែលទំនងជានៅតែមិនផ្លាស់ប្តូរពីព្រោះបញ្ហារវាងប្រទេសទាំងនេះនិងមានភាពស្មុគស្មាញ។អនុប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក Mohsen Mansouri បាននិយាយថា ពិធីបុណ្យសពជាតិរបស់អតីតប្រធានាធិបតី Ebrahim Raisi និងមន្ត្រីដែលបានស្លាប់នៅក្នុងការធ្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្រកាលពីថ្ងៃទី១៩ខែឧសភានឹងធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងជាច្រើនរួមមាន Tabriz, Qom, Tehran, Birjand និងMashhad ។ពិធីបុណ្យសពបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភានៅ Tabriz បន្ទាប់មកសាកសពត្រូវបានផ្ទេរទៅទីសក្ការបូជា Fatima Masoumeh ក្នុងទីក្រុងដ៏បរិសុទ្ធ Qom ។ នៅថ្ងៃទី២២ខែឧសភា ពិធីបុណ្យរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធដ៏ធំជាច្រើនបានធ្វើឡើងនៅវិហារ Mosallah ក្នុងទីក្រុងតេអេរ៉ង់ហើយស្ថាប័នទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេសត្រូវបានបិទ។ 

មនុស្សម្នា​ចូលរួមដង្ហែ​សពលោក​ប្រធានាធិបតី Ebrahim Raisi នៅ​ទីក្រុង Tabriz ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ កាលពី​ថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា។ រូបថត៖ REUTERS

នៅថ្ងៃទី២៣ខែឧសភា មេដឹកនាំកំពូល Ali Khamenei ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងធ្វើជាអធិបតីក្នុងពិធីបួងសួងលាលោក Raisi នៅ Mashhad ដែលជាកន្លែងបញ្ចុះសពប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ផងដែរ។ស្របជាមួយនឹងការកាន់ទុក្ខថ្នាក់ជាតិប្រធានាធិបតីស្តីទី Mohammad Mokhberក៏បានធ្វើការជាមួយប្រមុខនៃស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិនិងប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីរៀបចំការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្នុងរយៈពេល៥០ ថ្ងៃខាងមុខ ដូចមានចែងក្នុងមាត្រា១៣១នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ីរ៉ង់។ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថាការបោះឆ្នោតនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី២៨ខែមិថុនា។ តាម​គម្រោងបេក្ខជន​អាច​ចុះឈ្មោះ​បាន​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៣០ ឧសភា ដល់​ថ្ងៃ​ទី​៣ មិថុនា ហើយ​រយៈពេល​បោះ​ឆ្នោត​មាន​រយៈពេល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១២ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៧ មិថុនា ។កាសែត Israel Hayom (អ៊ីស្រាអែល) បាននិយាយថា បេក្ខជនដែលមានសក្តានុពលសម្រាប់តំណែងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់រួមមាន អតីតប្រធានរដ្ឋសភា លោក Ali Larijani អតីតប្រធានាធិបតី Hassan Rouhani អតីតប្រធានាធិបតី Mahmoud Ahmadinejad អតីតអភិបាលក្រុងតេអេរ៉ង់និងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់បច្ចុប្បន្ន Bagher Ghalibaf និងមេដឹកនាំកំពូល Ayatollah Ali Khamenei កូនប្រុស Mojtaba Khamenei ។ការចាកចេញរបស់លោក Raisi ត្រូវបានអ្នកវិភាគអន្តរជាតិជាច្រើនចាត់ទុកថាកើតឡើងចំពេលដែលប្រទេសដែលមានប្រជាជនជិត៩០លាននាក់កំពុងជួបប្រទះភាពតានតឹងផ្នែកសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន។ក្នុងនាមជាអ្នកដឹកនាំរឹងរូសអតីតប្រធានាធិបតីRaisiបានដឹកនាំការបង្រ្កាបការតវ៉ាបន្ទាប់ពីករណីMahsaAminiក្មេងស្រីវ័យក្មេងម្នាក់ដែលបានស្លាប់នៅក្នុងការឃុំឃាំងដោយសារមិនពាក់កន្សែងក្បាលក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២។សេដ្ឋកិច្ច អ៊ីរ៉ង់ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកជាច្រើន ដោយសារការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់អាមេរិកនិងលោកខាងលិច ពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។ទាក់ទងនឹងរឿងនយោបាយ ការទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ច្រើនជាងការជ្រើសរើសអ្នកស្នងតំណែងរបស់លោក Raisi គឺតំណែងអ្នកស្នងតំណែងពីមេដឹកនាំកំពូល Ayatollah Ali Khameneiដែលមានអាយុ៨៥ឆ្នាំ។នៅថ្ងៃទី២១ខែឧសភាក្រុមប្រឹក្សាអ្នកជំនាញដែលមានសមាជិកចំនួន៨៨តំណាងឱ្យខេត្តទាំងអស់នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានជួបប្រជុំគ្នា។នេះ​ជា​ស្ថាប័ន​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​មេដឹកនាំ​កំពូលនិង​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​លើ​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​លោក។លោក Karim Sadjadpour អ្នកជំនាញជាន់ខ្ពស់នៅ Carnegie Endowment for International Peace បាននិយាយថា "ការស្លាប់របស់លោក Raisi បង្កើតវិបត្តិបន្តបន្ទាប់គ្នានៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់" ។យោងតាម ​​CNN បព្វជិតអ៊ីរ៉ង់ពីដំបូងបានចាត់ទុកលោកRaisiជាអ្នកស្នងតំណែងដ៏មានសក្តានុពលរបស់លោក Khamenei ។ លោក Khamenei ខ្លួន​ឯង​ក៏​បាន​ក្លាយ​ជា​មេដឹកនាំ​កំពូល​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៨៩ បន្ទាប់​ពី​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​អ៊ីរ៉ង់។ឥឡូវនេះមនុស្សមួយចំនួនផ្តោតលើលោកMojtabaដែលទោះបីជាគ្រាន់តែជាបព្វជិតកម្រិតមធ្យមក៏ដោយក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានឥទ្ធិពលនយោបាយ និងទំនាក់ទំនងច្រើនជាមួយការដឹកនាំយោធារបស់អ៊ីរ៉ង់។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងតាមអ្នកជំនាញអ៊ីរ៉ង់មួយចំនួន ការជ្រើសរើសលោក Mojtaba ឱ្យស្នងតំណែងពីឪពុករបស់លោក នឹងធ្វើឱ្យខូចដល់គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសក្នុងការមិនទទួលយកយន្តការតំណពូជ។ជាមួយនឹងគោលនយោបាយការបរទេសការបាត់បង់សមត្ថភាពជាច្រើនភ្លាមៗរបស់លោកRaisiទំនងជាមិនមានផលប៉ះពាល់ច្រើននោះទេ។ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីRaisiទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាងបានវិលត្រឡប់មកវិញឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្វើឱ្យមានទំនាក់ទំនងធម្មតារបស់ក្រុងតេអេរ៉ង់ជាមួយគូប្រជែងដ៏យូរអង្វែងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត(ជាមួយការសម្របសម្រួលរបស់ចិន)។ប៉ុន្តែលោក Raisi និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរបស់លោក គឺលោក Hossein Amirabdollahian ក៏បានឃើញពីការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ទ្រង់ទ្រាយធំលើកដំបូងរបស់អ៊ីរ៉ង់មកលើអ៊ីស្រាអែលក្នុងការសងសឹកចំពោះការវាយប្រហារតាមអាកាសដែលអាចកើតមានរបស់អ៊ីស្រាអែលទៅលើទីតាំងការទូតរបស់អ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី។លោក Mohammad Ali Shabani អ្នកជំនាញខាងអ៊ីរ៉ង់បានប្រាប់ CNNថា"គោលនយោបាយការបរទេសរបស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានសម្រេចដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិជាន់ខ្ពស់ហើយមេដឹកនាំកំពូលមានអំណាចវេតូ" ។យោងតាមលោកAndersonគោលនយោបាយការបរទេសរបស់អ៊ីរ៉ង់នឹងបន្តដូចដែលខ្លួនមានតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយរួមទាំងវិធីសាស្រ្តរបស់ខ្លួនចំពោះប្រទេសក្នុងតំបន់កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរនិងការគាំទ្រដល់ក្រុមប្រដាប់អាវុធហាម៉ាស់(នៅហ្គាហ្សា) ហេសបូឡា(នៅហ្គាហ្សាលីបង់) និងហ៊ូទី(យេម៉ែន)។ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​អាមេរិក និង​អ៊ីស្រាអែល ក៏​ដូចគ្នា​ដែរ ព្រោះ​បញ្ហា​រវាង​អ៊ីរ៉ង់និង​ប្រទេស​ទាំងនេះ មាន​យូរ​ពេក និង​ស្មុគស្មាញ។

ការស៊ើបអង្កេតយោធា

ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានTasnim របស់អ៊ីរ៉ង់បានរាយការណ៍ថា អគ្គមេបញ្ជាការនៃកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់បានតែងតាំងគណៈកម្មាធិការមួយដើម្បីស៊ើបអង្កេតមូលហេតុនៃការធ្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្ររួមទាំងអ្នកជំនាញយោធា និងបច្ចេកទេសផងដែរ។ក្រុមស៊ើបអង្កេតកម្រិតខ្ពស់បានទៅមើលកន្លែងធ្លាក់ក្នុងខេត្ត East Azerbaijan កាលពីថ្ងៃទី២១ឧសភា ហើយបានស៊ើបអង្កេតថាតើការត្រួតពិនិត្យអាកាសធាតុត្រូវបានធ្វើឡើងមុនពេលហោះហើរដែរឬទេ។យោងតាមសារព័ត៌មាន CNN នាពេលថ្មីៗនេះ វាមិនច្បាស់ថា ហេតុអ្វីបានជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ជាច្រើននាក់ កំពុងធ្វើដំណើរតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលមានអាយុកាលរាប់ទសវត្សរ៍ដូចគ្នា។ ឧទ្ធម្ភាគចក្រពីរផ្សេងទៀតនៅក្នុងក្រុមដូចគ្នាទាំងពីរបានបញ្ចប់ការធ្វើដំណើររបស់ពួកគេដោយសុវត្ថិភាពហើយរហូតមកដល់ពេលនេះមិនមានសញ្ញានៃការបំផ្លិចបំផ្លាញនោះទេ។ទន្ទឹមនឹងនោះតាមការស៊ើបអង្កេតដំបូងដោយក្រុមជួយសង្គ្រោះតួកគីឧទ្ធម្ភាគចក្រដែលមានទុក្ខព្រួយមិនបានបញ្ជូនសញ្ញាឡើយដោយបង្ហាញថាយន្តហោះមិនមានឧបករណ៍បំពងសំឡេងដែលបានដំឡើងទេ ដែលមានមុខងារបញ្ជូនព័ត៌មានអំពីកម្ពស់និងទីតាំង។ ឧបករណ៍ត្រូវបានបិទ។ នៅពេលសួរអំពីលទ្ធភាពនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញ រដ្ឋមន្ត្រីដឹកជញ្ជូននិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតួកគី លោក Abdulkadir Uraloglu បាននិយាយថាវាលឿនពេកក្នុងការធ្វើការសន្និដ្ឋាន។ តាម​លោក​សញ្ញា​ដំបូង​បង្ហាញ​ថា​នេះ​ទំនង​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ដោយសារ​អ័ព្ទ។ឧទ្ធម្ភាគចក្រ​ដែល​ជួប​គ្រោះ​អកុសល​នោះ​គឺ Bell 212 ដែល​អាច​ផ្ទុក​មនុស្ស​បាន១៥ នាក់​។ អតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីរ៉ង់លោក Mohammad Javad Zarif បានស្តីបន្ទោសកម្មវិធីដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះអសមត្ថភាពក្នុងការទិញគ្រឿងបន្លាស់សម្រាប់កងនាវារបស់ខ្លួន៕ពុតសាម៉ាត់